Buổi sáng ở thôn Tân Lập, xã Tân Trào, tỉnh Tuyên Quang, tiếng đàn tính có thể vang lên trước cả khi những đoàn khách bắt đầu hành trình về nguồn. Con đường bê tông dẫn vào làng đi qua những nếp nhà, những hàng quán nhỏ và không gian bình yên của một vùng quê nằm trong quần thể Khu di tích quốc gia đặc biệt Tân Trào. Vài năm trước, phần lớn những cánh cửa ở đây mở ra cho người thân, hàng xóm. Hôm nay, đã có những cánh cửa mở ra để đón những vị khách từ phương xa.
Những nếp nhà sàn homestay truyền thống giữa không gian xanh tạo nên nét riêng của Làng Văn hóa Tân Lập.
Tân Lập hiện có 18 homestay được hình thành trong giai đoạn 2021–2025, từng bước đưa vào hoạt động từ năm 2022. Con số ấy nghe qua có vẻ đơn giản. Nhưng với một vùng quê mà người dân vốn quen làm nông nghiệp, quen với những công việc truyền thống, để 18 gia đình cùng mạnh dạn sửa sang nhà cửa, học cách đón khách và bước vào một nghề hoàn toàn mới là cả một quá trình thay đổi nhận thức.
Và trước khi những cánh cửa của các homestay mở ra, có lẽ điều cần mở trước tiên chính là cách nghĩ của người dân.
Anh Hoàng Văn Xoan, Phó Chủ tịch Hội Nông dân xã Tân Trào, Bí thư Chi bộ thôn Tân Lập, là người gắn bó với quá trình vận động ấy. Anh không nói về dân vận bằng những khái niệm lớn. Câu chuyện thường bắt đầu từ những điều người dân hỏi rất thật: làm homestay có khách không, bỏ tiền sửa nhà rồi có thu lại được không, mình không biết phục vụ khách thì bắt đầu từ đâu? Đó cũng là điều khiến công tác dân vận ở cơ sở không thể chỉ dừng ở một cuộc họp.
Theo cách làm mà anh Xoan và những cán bộ ở thôn kiên trì thực hiện, mỗi chủ trương muốn đi vào đời sống phải được giải thích bằng chính lợi ích thiết thực của người dân. Tân Lập nằm trong không gian đặc biệt của Khu di tích quốc gia đặc biệt Tân Trào – nơi có Lán Nà Nưa, Đình Tân Trào, cây đa Tân Trào và những địa danh gắn liền với những ngày mùa Thu Cách mạng lịch sử. Du khách tìm về ngày một nhiều. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để người dân không chỉ đứng bên dòng khách, mà từ chính ngôi nhà, bữa cơm, câu chuyện về làng và bản sắc văn hóa của mình, trở thành một phần của hành trình trải nghiệm ấy.
Anh Hoàng Văn Lê, Chủ homestay Sơn Tộc ở Tân Lập chia sẻ: “Lúc đầu gia đình cũng băn khoăn lắm. Làm nông quen rồi, giờ bảo sửa nhà để đón khách thì sợ đầu tư mà không hiệu quả. Nhưng được cán bộ thôn, xã tuyên truyền, phân tích, chúng tôi thấy Tân Trào có khách, quê mình lại có nhiều thứ đặc sắc. Mình cứ giữ cái vốn có của gia đình, làm sạch đẹp hơn, học thêm cách phục vụ. Có khách đến, có thêm thu nhập thì mình càng có động lực để làm.”
Phòng ngủ tại các homestay nhà sàn truyền thống được bố trí gọn gàng, sạch đẹp chào đón du khách.
Điều người dân nhận ra sau những cuộc vận động ấy là những gì tưởng như bình dị trong đời sống hằng ngày đôi khi lại chính là điều du khách tìm kiếm: một bữa cơm mang đậm hương vị địa phương, một nếp nhà giữa không gian núi rừng Việt Bắc, hay câu chuyện về vùng đất từng là Thủ đô Khu giải phóng – nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng Trung ương Đảng và các vị tiền bối cách mạng đã sống, làm việc, đưa ra những quyết sách quan trọng cho Cách mạng Tháng Tám. Và đôi khi, đó chỉ đơn giản là cảm giác được sống chậm lại giữa một bản làng vẫn còn lưu giữ nhiều nét văn hóa truyền thống của quê hương.
Từ đó, câu chuyện du lịch ở Tân Lập không chỉ là chuyện xây thêm một cơ sở lưu trú. Nó là câu chuyện đưa người dân từ vị trí đứng bên cạnh tài nguyên du lịch trở thành một phần của hoạt động du lịch.
Tân Lập có 350 hộ với 1.572 nhân khẩu, là nơi nhiều dân tộc cùng sinh sống. Chính sự đa dạng ấy tạo nên một phần sức hấp dẫn riêng của vùng đất. Nhưng phát triển du lịch cũng đặt ra một câu hỏi: khi quê hương thay đổi, khi du khách đến ngày càng nhiều, điều gì sẽ được giữ lại?
Câu trả lời có thể bắt đầu từ tiếng Then và tiếng đàn tính.
Ở Tân Trào hôm nay, hát Then, đàn tính không chỉ xuất hiện trong những chương trình biểu diễn. Các câu lạc bộ, lớp truyền dạy vẫn duy trì hoạt động để những làn điệu truyền thống tiếp tục có chỗ đứng trong đời sống cộng đồng. Hát Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2019. Nhưng giá trị của một di sản không chỉ nằm ở danh hiệu. Điều quan trọng hơn là những người trẻ vẫn học, những người lớn tuổi vẫn truyền dạy và cộng đồng vẫn coi đó là một phần đời sống của mình.
Lớp học hát then đàn tính mộc mạc của cô giáo Triệu Thị Lam Hạnh.
Gần đây, ở Tân Lập, lớp học Then, đàn tính do chị Triệu Thị Lam Hạnh, Chủ nhiệm Câu lạc bộ hát Then, đàn tính xã Tân Trào, tổ chức tại nhà sàn truyền thống đã thu hút khoảng 30 em nhỏ tham gia. Hình ảnh những đứa trẻ học từng câu Then, từng nhịp đàn có lẽ nói rõ hơn nhiều về sức sống của di sản. Chị Lam Hạnh cho rằng: “Điều tôi mong nhất không phải là các cháu học được một vài bài để đi biểu diễn, mà là các cháu hiểu đây là văn hóa của dân tộc mình. Nếu các cháu yêu tiếng Then, yêu cây đàn tính thì sau này các cháu sẽ tự biết cách giữ gìn.”
Đó cũng là một lát cắt rất đẹp của dân vận. Không phải vận động người dân bằng cách nói rằng: phải giữ gìn bản sắc. Mà tạo điều kiện để người dân, nhất là thế hệ trẻ, hiểu được giá trị của những gì mình đang có và tự nguyện tiếp nối.
Du khách được hòa mình vào thiên nhiên giữa bầu không khí trong lành, nghe tiếng Then, tiếng đàn tính ngân vang giữa nùi rừng vùng quê cách mạng.
Khi văn hóa được người dân giữ gìn, nó cũng trở thành một phần sức hấp dẫn của du lịch. Du khách đến Tân Trào không chỉ thăm những “địa chỉ đỏ”, mà còn muốn nghe tiếng Then, trải nghiệm đời sống cộng đồng, khám phá ẩm thực, phong tục và những nếp nhà truyền thống. Các trải nghiệm hát Then, đàn tính trên hồ Nà Nưa cũng đang trở thành một sản phẩm gắn với hành trình khám phá Tân Trào.
Những ngày diễn ra Lễ hội Tân Trào “Tết Độc lập” năm 2026, sự kết nối giữa lịch sử, văn hóa và đời sống cộng đồng hiện lên rõ nét. Trên hồ Nà Nưa có đua mảng, đi xe đạp nước; tại các không gian lễ hội diễn ra kéo co, đẩy gậy, bắt cá bằng nơm và nhiều hoạt động trải nghiệm khác. Làng Văn hóa Tân Lập cũng là nơi tái hiện không gian đám cưới truyền thống của đồng bào Tày.
Nhưng điều đáng nói không chỉ là có thêm một lễ hội hay một sản phẩm du lịch. Đằng sau những hoạt động ấy là sự tham gia của người dân. Họ không chỉ đứng xem, họ trở thành người chơi, người biểu diễn, người giới thiệu văn hóa của chính quê hương mình.
Game show bắt cá bằng nơm và chế biến các món ngon từ cá tại Lễ hội Tân Trào "Tết độc lập" năm 2026 thu hút đông đảo người dân và du khách tham quan, cổ vũ.
Anh Hoàng Văn Lự, thôn Tân Lập, kể rằng đã có lúc nhiều phong tục truyền thống chỉ được xem là câu chuyện của những người lớn tuổi. Nhưng mỗi mùa lễ hội, khi những nghi lễ xưa được tái hiện, khi ngày càng nhiều người trẻ cùng tham gia và du khách hào hứng tìm hiểu, bà con lại càng thêm trân trọng những giá trị vốn đã gắn bó với quê hương từ bao đời. Những gì tưởng như cũ kỹ, theo cách nhìn ấy, không hề thuộc về quá khứ; đó chính là nét riêng để người Tân Lập nhận ra mình và để giữ chân những người tìm về vùng đất này.
Tái hiện đám cưới truyền thống của người Tày ở Tân Lập - du khách được hoá thân trải nghiệm "biến hình" thành cô dâu, chú rể.
Đó là một cách dân vận không ồn ào. Thông qua văn hóa, người dân được tập hợp. Qua lễ hội, các thế hệ được kết nối. Qua những trò chơi truyền thống, tinh thần cộng đồng được bồi đắp. Những giá trị tưởng như thuộc về quá khứ được đưa trở lại đời sống hôm nay bằng sự tham gia tự nguyện của chính cộng đồng.
Nhưng dân vận ở Tân Lập không chỉ nằm trong những câu hát hay ngày hội. Nó còn hiện diện trong những việc rất cụ thể: chỉnh trang hàng quán, làm đường, xây dựng cảnh quan và giữ gìn môi trường sống. Tại khu vực đầu cầu lán Nà Nưa, 46 hộ gia đình đã được vận động chỉnh trang các quán hàng với tổng kinh phí khoảng 460 triệu đồng. Người dân cũng đóng góp hơn 380 triệu đồng để làm 1.768m đường bê tông, tiếp tục xây dựng kênh mương và hệ thống điện chiếu sáng.
Nếu chỉ đọc những con số ấy, người ta có thể nghĩ đây là một danh sách thành tích. Nhưng phía sau mỗi con số là một câu chuyện về sự đồng thuận. Người dân không phải lúc nào cũng đồng ý ngay. Có người băn khoăn. Có gia đình tính toán. Có những việc phải giải thích nhiều lần. Và đó mới là lúc vai trò của người làm dân vận được thể hiện rõ nhất.
Theo Bí thư chi bộ thôn Tân Lập Hoàng Văn Xoan, làm dân vận ở cơ sở, điều quan trọng nhất là phải gần dân và biết dân đang nghĩ gì. Có những việc mình thấy cần nhưng người dân chưa hiểu thì phải kiên trì giải thích. Cũng có việc người dân phản ánh rất đúng, cán bộ phải tiếp thu. Khi việc chung được bàn công khai, người dân thấy rõ lợi ích và thấy cán bộ nói đi đôi với làm thì sự đồng thuận sẽ tốt hơn.
Câu chuyện về sự đồng thuận ở Tân Lập có một chi tiết đặc biệt: 60.000m² đất. Trong giai đoạn 2021–2025, người dân được vận động giao đất để thực hiện nhiều công trình gắn với Khu di tích quốc gia đặc biệt Tân Trào như Bảo tàng Tân Trào, Nhà tưởng niệm các vị tiền bối cách mạng, Vườn cây ơn Bác, Khu di tích Ban Nông vận Trung ương… với tổng diện tích 60.000m².
Đất với người dân không phải chỉ là một con số. Đó là tài sản, là sinh kế, là nơi gắn với cuộc sống của một gia đình. Bởi vậy, vận động người dân chia sẻ đất cho những công trình chung không thể chỉ dựa vào những lời kêu gọi. Người dân cần được lắng nghe, cần hiểu rõ mục tiêu của công trình và cần thấy rằng sự phát triển của Tân Trào không đẩy họ ra ngoài cuộc.
Có lẽ đây chính là điểm gặp nhau giữa 60.000m² đất được người dân đồng thuận giao cho các công trình chung và 18 cánh cửa được mở ra để phát triển du lịch cộng đồng. Người dân góp phần mở rộng không gian của di tích. Rồi chính không gian lịch sử ấy tạo thêm cơ hội để họ phát triển du lịch và dịch vụ.
Họ gìn giữ văn hóa. Rồi văn hóa trở thành một phần trải nghiệm, tạo thêm giá trị cho quê hương.
Nếu chỉ vận động người dân hy sinh, sẽ khó có sự đồng thuận bền vững. Nhưng khi người dân được tham gia và hưởng lợi từ quá trình phát triển, họ sẽ có thêm lý do để gắn bó với những việc chung.
Đó chính là điều khiến câu chuyện dân vận ở Tân Lập có chiều sâu hơn một phong trào nhất thời.
Cùng với phát triển kinh tế và du lịch, cộng đồng cũng được vận động giữ gìn sự bình yên của địa bàn. Trong 7 tháng đầu năm 2026, thôn không xảy ra vụ việc phức tạp về an ninh trật tự; các mâu thuẫn nhỏ được quan tâm hòa giải từ cơ sở và 100% hộ dân ký cam kết xây dựng khu dân cư an toàn về an ninh trật tự.
Một điểm đến có thể hấp dẫn bởi lịch sử, cảnh quan và văn hóa. Nhưng điều giữ chân du khách còn là cảm giác bình yên và sự thân thiện của cộng đồng. Và sự bình yên ấy, suy cho cùng, cũng được bắt đầu từ từng cánh cửa trong mỗi gia đình.
Hôm nay, Tân Lập có thể kể về 18 homestay, về những tuyến đường mới, những hoạt động văn hóa, những trải nghiệm du lịch trên hồ Nà Nưa. Nhưng điều đáng nói hơn những con số là sự thay đổi trong vai trò của người dân.
Làng văn hoá du lịch Tân Lập hôm nay luôn chào đón đông đảo du khách tới thăm.
Từ chỗ sống trong không gian của một khu di tích, họ đang từng bước trở thành những người gìn giữ, giới thiệu và làm giàu thêm giá trị của không gian ấy.
Từ những người nông dân quen với cách làm truyền thống, một số gia đình đã mạnh dạn làm du lịch.
Từ những làn điệu chỉ được cất lên trong cộng đồng, tiếng Then, tiếng đàn tính đang được truyền dạy cho lớp trẻ và giới thiệu đến du khách.
Từ những chủ trương phát triển, người dân được vận động để cùng bàn, cùng làm và cùng hưởng lợi.
Đó là lúc “dân vận” không còn là một khẩu hiệu. Nó hiện diện trong từng cuộc trò chuyện, từng lần cán bộ đến nhà dân, từng người dân thay đổi suy nghĩ và từng việc chung được hoàn thành bằng sự tự nguyện.
Buổi chiều, khi những đoàn khách trở về sau hành trình qua những địa danh lịch sử của Tân Trào, ở Tân Lập vẫn có những cánh cửa mở ra. Có cánh cửa mở để đón khách. Có cánh cửa của một lớp học Then, đàn tính mở ra cho trẻ nhỏ. Và cũng có những cánh cửa trong suy nghĩ của người dân đã được mở ra từ những cuộc vận động bền bỉ. 18 cánh cửa ở miền quê cách mạng, vì thế, không chỉ là 18 địa chỉ lưu trú. Đó là 18 câu chuyện về sự mạnh dạn thay đổi.
Và sâu xa hơn, là một câu chuyện về dân vận: khi người dân được lắng nghe, được tôn trọng, hiểu rõ lợi ích của mình và được trở thành chủ thể của sự phát triển, họ sẽ tự mở những cánh cửa của chính mình để cùng đi về phía trước.
Nguyễn Dương Hương Giang
UBND xã Tân Trào
